Co znaczy to słowo “Paprzyca”?

Osumowanie poprzednich odcinków:

♦ Niektórych członków rodziny z Paprzyca Clan przyjeżdżali i osiedlili się w Niewino (Podlaskie) w początku 15 w.;

♦ Rodziny te Postanowiłem nosić nazwę Niwiński, aby w celu potwierdzenia swojej obecności w kilku wioskach w pobliżu Niewino;

♦ Po kilku pokoleń, gałąź rodziny Niwiński używany przydomek “Książyk” aby odróżnić się od innych członków; 

♦ Nasza rodzina jest Książyk z rodu Niwiński h. Paprzyca.

Nasz herb przedstawia kamień młyński.

 

BLASON1

meules

 

 

 G G GY G I G  T    TYI GYW opisie naszego herbu, tłumaczyliśmy słowo “Paprzyca” na oko lub sercu młyński. W rzeczywistości, paprzyca jest element mechanizmu, który pozwala, aby koło obraca się. Oto niektóre definicje:

MILLSOTNE1

1.      “Drewniane, a w późniejszych czasach stalowe wrzeciono dolnym swym końcem gnieździło się w panewce umieszczonej na poziomej belce, górny zaś koniec miało utwierdzony w trójramiennej stalowej kształtce, zwanej paprzycą, umieszczonej w gniazdach, czyli wyżłobieniach w oku bieguna (górny, ruchomy kamień młyński z mocowaniem mechanizmu obrotowego). Wprawiona w ruch paprzyca powodowała zatem ruch obrotowy bieguna”.

źródłowy: Marek Żukow-Karczewski, art. Młyny wodne. Antyczna technika w swojski klimat wpisana

MEULE2

2.     “Składały się one z nieruchomego kamienia dolnego i obrotowego górnego, nazywanego biegunem. W XVIII wieku uzupełniono je o nowe elementy w postaci paprzycy, wrzeciona oraz długiej żerdki ułatwiającej obracanie bieguna”. 

źródłowy: Joanna Radziewicz, art. Młynarstwo – rzemiosło zapomniane, kultura i tradycje ludowe.

MEULE2

3.    “Dolny koniec wrzeciona opiera się na panewce umieszczonej na poziomej belce, górny koniec wrzeciona jest zamocowany w paprzycy. Paprzyca to stalowa sztabka trójramienna zamocowana w wyżłobieniach (gniazdach) znajdujących się w oku bieguna, która przez swój ruch wprawia w ruch obrotowy biegun“.

źródłowy:  Mariusz Foks, Monika Śliwińska, art. Młynarstwo wodne Lubelszczyzny.

Capture

4.   “Typowe żarna rotacyjne składają się z kamieni żarnowych, osi, paprzycy, rączki (żerdki – kierownicy, żarnówki), kadłuba i mechanizmu regulującego rozstaw kamieni“.

źródłowyWikipedia

MEULE4

5.   “Oś kamieni stanowiło kute wrzeciono, którego dolny koniec osadzony był na stale w łożysku z mosiężną panewką, górny zaś koniec tkwił w żelaznej płytce zwanej paprzycą. Nad biegunem umieszczony był kosz zapasowy okuty dwiema klamrami“.

źródłowy: Zygmunt Kubrak, art. Młyny zbożowe w dobrach zamechskich w okresie gospodarki folwarczno – pańszczyźnianej od XVI do początku XIX w., Przemyskie Zapiski Historyczne, 1993.

meule5

6.      Żelazna sztaba pod kamieniem młyńskim, w której obraca się wrzeciono:

– Wiatrak także pusty, tylko liny są, nie masz blachy i paprzyce, ani oskardów. InwKal I 233.

– Na tej młyniczce jest kamień jeden młyński i oddano mi żelazo, to jest 2 wrzeciona, 2 czopy i żelazne 2 obręcze i panewkę, i paprzyce.  InwKal I 338.

– Porządki żelazne, jako to wrzeciona 2 przy każdym kole, czopów walnych 4, paprzyce 2, panewki 2 i insze porządki drzewiane do młyna idomełcia należące. InwKal I 353.

– Wybierków 2, lij jeden, kosz, żarna z kamieniem i paprzycą, i z wrzecionem, żelazne. InwKal I 363.

– To [wrzeciono] końcem spodnim widlástym, wchodząc w dziury páprzyce kámięniowey, kámień obráca stoiący na spodnim wrzecionie, ktorym Młynarz do potrzeby podnosi kámień. SolArch 96.

– Naprzód tedy takie sprzęty i porządki do młynarza pozostałe żelazne: wrzecion dwie, paprzyc dwie, obręczy żelaznych dwie, świder kęsowy, świder sworniowy, topór, klamra, piła. KsJaz 77.

– CLAQUET […] NAD[P?]LATACZ deszczka mała we młynie służąca do paprzycy ktora wielki hałas czyni. DanKolaDyk I, 312.

– Blisko niey [śmierci] stoią pracowite żarna, Paprzyca, kamień kręcąc gwałtu woła, Bez smarowidła darmo piszczy, skrzypie. DrużZbiór 427.

źródłowy: PK, Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku.  

Marie-Jeanne C.K., Paris

3 thoughts on “Co znaczy to słowo “Paprzyca”?

  1. Pingback: Paprzyca: informacje dodatkowe | KSIĄŻYK Rodzina bez granic

  2. Pingback: Our Coat of arms: picture, legend and enigma | KSIĄŻYK Rodzina bez granic

  3. Pingback: Nasz Herb: opis, legenda i zagadka | KSIĄŻYK Rodzina bez granic

Leave a Reply

Your email address will not be published.