Grochale Górne – wieś, której już nie ma.

Polska_map_blankGrochale Górne, to wieś która była położona w Polsce w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim, w gminie Leoncin. W chwili obecnej na terenie wsi Grochale Górne znajduję się teren Puszczy Kampinowskiej.

Do XV wieku tereny Puszczy Kampinoskiej były własnością książąt mazowieckich. W roku 1467 zostały włączone do Korony. W owym czasie dobra te, wraz wchodzącą w ich skład puszczą, oddawane były w zastaw pieniężny. W 1590 roku na terenie Korony został przeprowadzony podział dóbr królewskich na: stołowe czyli królewskie, z których dochody wpływały do skarbu nadwornego, i na królewszczyzny, czyli majętności skarbu publicznego. Puszczę wraz z dobrami kampinoskimi włączono do królewszczyzn. Od tej pory tereny te były oddawane w dzierżawę, a kontrolę nad nimi sprawował Sejm. O dzierżawę dóbr puszczańskich ubiegali się znaczący obywatele Rzeczpospolitej. Spowodowane to było bogactwem surowca drzewnego oraz możliwością łatwego spławiania go Wisłą. Rosły tu jedyne na Mazowszu sosny, zwane masztowymi. Były tak wysokie i proste, że przyjeżdżali po nie kupcy, cieśle i szkutnicy aż z Gdańska.

Na obrzeżach Puszczy zaczęły powstawać pierwsze osady. Z roku 1420 pochodzą pierwsze dokumenty, w których wymieniony jest Vylkow – Wilków, a z 1489 Vyeczcza – Wiejca. W roku 1489 Kazimierz Jagiellończyk dał Hieronimowi i Piotrowi z Nowego Miasta za sumę 4800 florenów następujące osady puszczańskie: Vylkow, Vyeczcza, Gluszk – Głusk, Rybythwa – Rybitwa, Volya – Wola oraz – po raz pierwszy wymieniony pod tą nazwą – Campinos czyli Kampinos, wcześniej znany jako Byalemyasto. Wraz ze wzrostem zapotrzebowania na drewno zaczęto eksploatować wnętrze puszczy. W latach trzydziestych XVIII wieku powstało tu nowe osadnictwo, zwane budniczym. Nazwa ta pochodzi od stawianych prowizorycznie bud, w których na czas karczowania lasu zamieszkiwali okresowo osadnicy. Tereny zamieszkiwane przez budników stały się zaczątkiem późniejszych wsi i rolnictwa w miejscu wykarczowanych lasów.

Arena ważnych wydarzeń

Teren puszczy był areną niemal wszystkich ważnych wydarzeń z historii Polski.  W 1410 roku zachodnim skrajem puszczy podążał ze swoim wojskiem pod Grunwald Władysław Jagiełło. W 1794 roku, podczas Insurekcji Kościuszkowskiej północnym krańcem puszczy maszerowała dywizja którą dowodził Henryk Dąbrowski. W okresie powstania styczniowego we wsi Kampinos znajdował się sztab powstańczy, a puszcza dawała schronienie uciekającej przed carską branką młodzieży warszawskiej. Pamiątkami tego okresu są: mogiła powstańców w Zaborowie Leśnym oraz Sosna Powstańców 1863 roku w Górkach Kampinoskich, na konarach której carscy żołnierze wieszali pojmanych powstańców.

Najkrwawszy był jednak okres II Wojny Światowej. We wrześniu 1939 roku rozbito tutaj idące na odsiecz Warszawie armia Poznań i armia Pomorze. Była to słynna Bitwa nad Bzurą. Przez całą okupację puszcza była schronieniem i miejscem szkolenia żołnierzy Armii Krajowej. Liczące około 3 tysięcy żołnierzy zgrupowanie AK na terenie Puszczy Kampinoskiej jako jedyne niosło realną pomoc stolicy gdy wybuchło Powstanie Warszawskie w 1944 roku. Pamiątkami z okresu wojny są liczne cmentarze wojenne i rozsiane po całej puszczy samotne mogiły. Symbolem zbrodni hitlerowskich jest cmentarz mauzoleum w Palmirach z grobami ponad 2000 ofiar masowych egzekucji dokonywanych potajemnie w Puszczy Kampinoskiej i w innych lasach podwarszawskich w latach 1939-41.

pomiechowkuW okresie okupacji 1939—1944 Puszcza Kampinoska została przecięte przez okupanta granicą. Wzdłuż rzeczki Łasica biegła północna granica Generalnej Guberni. Ludność strefy granicznej została zdziesiątkowana,a po powstaniu większość wsi spalona.14 wrzesnia 1944 roku, w odwecie za współpracę z partyzantami z Grupy Kampinos, hitlerowcy spacyfikowali wieś Rybitwa w Puszczy Kampinoskiej. Ćzęść mieszkańców wsi rozstrzelano na miejscu, resztę wywieziono do obozu w Forcie Nr 3 w Pomiechówku (zdjęcia) i tam zamęczono.W tragedii tej zgineli członkowie rodziny mojej babci (z domu Gruszka).

Pomiędzy granicą lasu a rzeką Wisłą

Niezwykle ciekawa jest historia północnych obszarów Puszczy Kampinoskiej, a właściwie terenów znajdujących się pomiędzy granicą lasu, a rzeką Wisłą. Tereny te potocznie zwane Powiśle Kampinoskie były corocznie zalewane przez wzbierające wody Wisły. W XVIII wieku na tych terenach osadzono przybyszów obeznanych z gospodarowaniem na terenach zalewowych.

Byli to Mennonici z Holandii oraz przeważający na tych terenach w późniejszym okresie koloniści narodowości niemieckiej. Olendrzy, niezależnie od narodowości tak ich nazywała miejscowa ludność, osiedlani byli na tak zwanym prawie holenderskim. Stanowiło ono, że osadnicy ci bylLAS1111i ludźmi wolnymi. Istnieją po dziś dzień ślady usprawnień, które wprowadzili Olendrzy i które stały się trwałym elementem kampinoskiego krajobrazu nadwiślańskiego. Prawdopodobnie wieś Grochale Górne powstała na początku XIX w. Spowodowane było to napływem ludności która znalazła tutaj pracę przy wyrąbie drzewa, w smolarniach, tartaku i wszelkimi robotami związanymi z lasem.

Na uwagę zasługuję także powstanie innych miejscowości: takich jak, Leoncin (typowa, żydowska miejscowość), Grochale Nowe – Wieś zasiedlona przez osadników holenderskich prawdopodobnie w pierwszej połowie XIX w., równolegle z kolonizacją terenów sąsiednich. W 1867 roku wieś Grochale Nowe liczyła 23 osady (domy) i 413 mórg. Pod koniec XIX wieku wieś wchodziła w skład powiatu sochaczewskiego i podległa pod gminę i parafię Głusk. Jeszcze wcześniej w połowie XIII w powstały takie osady jak Kazuń  Niemiecki, teraz Kazuń Nowy. Powstała osada nazywana teraz Sadami- według mnie to  Markowszczyzna, wieś zamieszkała przez Oleandrów a także opisana w Kampanii w Polsce w 1806 roku.

Wszyscy odeszli, pozostała tylko jedna

Historia mojego rodu związana jest z Grochalami Górnymi. Prawdopodobnie po przegranym powstaniu styczniowym w 1863 roku, na te tereny przybył mój prapradziadek, Błażej. Nie znam daty urodzin mojego przodka, ale prawdopodobnie były to lata dwudzieste lub trzydzieste XIX w. Częste podtopienia (powodzie) z lat 1838, 1867, a później 1884, 1903, 1909, przez wylewającąWisłę terenu nie umilały życia mieszkańcom Grochal Górnych.CHAPELLE

W tym czasie, około 1870 roku żyło kilka rodzin we wsi Grochale Górne. Między innymi Kosiorkowie, Gołębiowscy, Gortat, Wyzińscy, Słomczyński oraz mój ród Książyk. Uwaga- Niespodzianka – do tej pory żyje na terenie Grochal Górnych wnuczek Kosiorka, Pan Pytlak, przeszło osiemdziesięcioletni, wesoły staruszek. Rodziny te żyły w małej, powiązanej ze sobą społeczności. Kawalerowie wybierali panny z okolicznych wiosek na żony i zakładali rodziny, coraz bardziej dzieląc małe spłachetki ziemi na której przyszło im żyć. Wybuch Pierwszej Wojny Światowej, przyczynił się do zubożenia mieszkańców Grochal Górnych. Ze względu na ograniczone zasoby ziemskie wielu emigrowało do pobliskiej Warszawy, za lepszym życiem.

MODLIN1

                                                                                W latach osiemdziesiątych XIX wieku zaczął powstawać Fort VIII – to jeden z fortów Twierdzy Modlin, wzniesiony w ramach budowy pierwszego pierścienia fortów, później zmodernizowany. Fort znajduje się we wsi Kępa Grochalska. Podstawę do jego budowy stanowił wzorcowy fort “F1879”. Obecnie znajduje się na nim strzelnica wojskowa. Przy budowie tego Forty brali udział mieszkańcy wsi, oraz moi przodkowie. 

                                                                                   

Wielka powódź w 1947 roku

Wojna się zakończyła. Na gruzach Warszawy w pracowniach Biura Odbudowy Stolicy (BOS) powstał plan Warszawskiego Zespołu Miejskie­go, który w szerokim zakresie uwzględniał rolę Puszczy Kampinoskiej. Już w 1946 r. delegacja wyłoniona z BOS przedłożyła w Ministerstwie Rolnictwa projekt przesiedlenia nielicznych, ocalałych mieszkańców wnę­trza Puszczy Kampinoskiej na Ziemie Zachodnie i stworzenie na całym obszarze Puszczy Parku Narodowego. Jednak w obliczu trudności gospo­darczych pierwszych powojennych lat Ministerstwo Rolnictwa zadecydo­wało aby zatrzymać ludność miejscową jako siłę roboczą na potrzeby pro­jektowanej hodowli krów na puszczańskich obszarach łąkowych.

Jednakże łąki porosłe turzycami, zalewane przez dużą część roku wo­dami, nie pozwoliły na rozwój hodowli krów. Rozpoczęto roboty meliora­cyjne typu odwadniającego; doprowadziły one Capturedo znacznego obniżenia po­ziomu wód gruntowych, co stało się przyczyną zamiany dużych obszarów łąk na użytki rolne. Gleby VI kategorii nie mogły wyżywić ludności a tymczasem odbudowa Warszawy, jak i przemysł potrzebowały rąk do pracy. Dowożono więc robotników ciężarówkami z głębi Puszczy Kampi­noskiej, z odległości nawet 30 km. Moja rodzina w 1946 roku wyjechała na ziemie odzyskane. Powrócili z powrotem w 1970 roku.

Józef  K., Nowy Dwór Mazowiecki

One thought on “Grochale Górne – wieś, której już nie ma.

  1. Pingback: Muet comme une carpe ? | KSIĄŻYK Rodzina bez granic

Leave a Reply

Your email address will not be published.